Βιβλίο Το τελευταίο δρομολόγιο
Συγγραφέας Ιωάννης Τσαπουρνιώτης
Κατηγορία Διήγημα
Εκδότης Κοντύλι
Συντάκτης-ρια Μάγδα Παπαδημητρίου-Σαμοθράκη

Το διάβασες;
Πες τη γνώμη σου στο Bookia!
Βαθμολόγησε στο Bookia αυτό το βιβλίο και γενικά τα βιβλία που διαβάζεις!

Οι Εκδόσεις Κοντύλι δημιουργήθηκαν από ανθρώπους με σταθερή παρουσία στον χώρο του βιβλίου την τελευταία δεκαετία, με έναν ευρύ εκδοτικό χάρτη: Ψυχολογία, Λογοτεχνία, Τέχνη, Ημερολόγια, Ποίηση, Δοκίμια, Ταξιδιωτικοί οδηγοί, Παιδαγωγικά, Παραμύθια, Σχολικά, Θρησκειολογία, Αθλητικά και Πολεμικές τέχνες. Κοινή τους φιλοσοφία είναι να αναδεικνύουν νέους συγγραφείς με άποψη, να αντιμετωπίζουν το βιβλίο ως ενιαίο αισθητικό αντικείμενο και να στηρίζουν μια σύγχρονη ελληνική πεζογραφία χαμηλών τόνων και κοινωνικής ματιάς.  Μέσα σε αυτό το εκδοτικό περιβάλλον, ο Κατερινιώτης Γιάννης Τσαπουρνιώτης βρήκε τη φυσική του θέση. Γράφει με καθαρές γραμμές, χωρίς εντυπωσιασμούς, με έμφαση στην ενσυναίσθηση και όχι στη φωνή της καταγγελίας. Προσεγγίζει τη μικρή φόρμα με καθαρότητα και ανθρωποκεντρική ευαισθησία. Τα διηγήματά του κινούνται στον χώρο του καθημερινού∙ εκεί όπου οι «μικρές» ζωές αποκτούν βάρος και η σιωπή μετατρέπεται σε αφήγηση με ηθικό και συναισθηματικό αποτύπωμα. Ο τίτλος λειτουργεί πολυσήμαντα: ως πραγματικό τέλος μιας διαδρομής, αλλά και ως μεταφορά για τις οριακές στιγμές της ανθρώπινης ύπαρξης , εκεί όπου η απώλεια, η μνήμη, η επιλογή και η ευθύνη συναντιούνται.

Οι ήρωες δεν εξιδανικεύονται. Αντίθετα, παρουσιάζονται ευάλωτοι, συχνά εγκλωβισμένοι σε προσωπικά ή κοινωνικά πλαίσια, αλλά με μια υποδόρια επιμονή στη ζωή και στην αξιοπρέπεια. Η γραφή παραμένει λιτή, πειθαρχημένη, χωρίς ρητορικές εξάρσεις, με έμφαση στην αφηγηματική οικονομία και στη δύναμη του υπονοούμενου. Το ανείπωτο λειτουργεί εξίσου δυναμικά με το ειπωμένο, καλώντας τον αναγνώστη να συμμετάσχει, να συμπληρώσει, να νιώσει.

Η συλλογή συνομιλεί με τη σύγχρονη κατεύθυνση του ελληνικού διηγήματος που εγκαταλείπει τις «μεγάλες αφηγήσεις» και στρέφεται στις αθέατες ζωές∙ σε ανθρώπους της διπλανής πόρτας, σε πρόσωπα που βρίσκονται ίσως στο περιθώριο της Ιστορίας αλλά στο κέντρο της ανθρώπινης εμπειρίας. Μέσα από αυτήν τη χαμηλόφωνη οπτική, το “Τελευταίο δρομολόγιο” υπερασπίζεται μια λογοτεχνία ενσυναίσθησης σε μια εποχή ταχύτητας και αφηγηματικού εντυπωσιασμού.

Η συλλογή περιλαμβάνει 18 διηγήματα σε 147 σελίδες. Θέματα όπως η άνοια, η μοναξιά, η εργασιακή περιπλάνηση των αναπληρωτών εκπαιδευτικών σε ακριτικές περιοχές, η νοσοκομειακή εμπειρία, η μετανάστευση, ο αγώνας ενάντια στην καταστροφή της φύσης και η αγάπη για τον τόπο μεταμορφώνονται σε ιστορίες με κοινωνικό αλλά και υπαρξιακό βάθος. Συγκινητικές είναι οι φωνές που υπερασπίζονται το περιβάλλον: «Την κραυγή των λύκων δεν την φοβάμαι, παιδί μου. Ούτε τα μηχανήματα, ούτε την πρόοδο απεχθάνομαι. Φοβάμαι τους ανθρώπους που δεν σέβονται το δημιούργημα του Θεού… Το βουνό ουρλιάζει από πόνο, αλλά δεν ακούει κανείς».

Ιδιαίτερη θέση έχει το ιστορικό διήγημα “Ήρωες που δεν πεθαίνουν ποτέ”, που αναφέρεται στα μεταλλεία χρωμίου του Αγίου Δημητρίου και στους εκτελεσθέντες από τους Γερμανούς στον Σιδηροδρομικό Σταθμό Κατερίνης με επικεφαλής τον τότε δήμαρχο Αιμίλιο Ξανθόπουλο. Μια υπενθύμιση ότι η μνήμη δεν είναι απλή καταγραφή αλλά χρέος. Στα ίδια μοτίβα κινούνται και τα διηγήματα που αφορούν την Παναγία Σουμελά ή την Εθελοντική ομάδα δράσης της Πιερίας που τη συναντούμε και σε άλλα διηγήματα, ως εστία συλλογικής αντοχής. Αναφέρει σε ένα από τα διηγήματα για τους τρελούς εθελοντές που αγωνίζονται για τον συνάνθρωπο αλλά και την τοπική κοινωνία. Και δεν έχει άδικο. Όσοι ζήσαμε την πορεία της διδαχτήκαμε την αλληλεγγύη στον συνάνθρωπο και το περιβάλλον με πολλές δράσεις αλλά συνάμα ζήσαμε και τον πόλεμο που της έγινε αφού η Εθελοντική Ομάδα πέρασε και τα σύνορα της χώρας που ντρόπιασε την εξουσία, ιδιαίτερα στα χρόνια της οικονομικής κρίσης.   

Άλλο διήγημα που μου άρεσε ήταν η Τηλεδιάσκεψη της αγάπης, που μας θυμίζει την περίοδο της πανδημίας, όπου η οθόνη έγινε μοναδική γέφυρα επαφής για όσους είχαν τα μέσα, ενώ για άλλους, ο αποκλεισμός υπήρξε ακόμη σκληρότερος. Στο Ποδοσφαιράκι, η οικονομική δυσπραγία της αγροτικής ζωής συνοψίζεται στο αδύνατο χριστουγεννιάτικο δώρο ενός πατέρα προς τον γιο του∙ μια ιστορία μικρή αλλά διαπεραστική. 

Και για το τέλος άφησα το αφήγημα Ελλάδα 2060 που ανοίγει ένα παράθυρο αισιοδοξίας. Μια ονειρεμένη πολιτεία όπου η αξιοπρέπεια, ο πολιτισμός, η ιστορία, ο σεβασμός στο δημόσιο χρήμα και όχι η κατασπατάληση,  οι επιστήμονες που επιστρέφουν για να στελεχώσουν τις ελληνικές επιχειρήσεις, τα σύγχρονα τρένα και η αίσθηση προόδου συνθέτουν μια χώρα που δεν θυμίζει τη σημερινή. Εμείς μπορεί να μην προλάβουμε, αλλά ίσως η επόμενη γενιά ζήσει σε μια Ελλάδα που της αξίζει. Μακάρι να γίνει κάποια στιγμή πραγματικότητα όσα περιγράφει.

Το εξώφυλλο είναι δημιούργημα του επίσης Κατερινιώτη συγγραφέα, φωτογράφου και γραφίστα Θάνου Κόσυβα, ο οποίος αισθητικά αποφεύγει τη ρεαλιστική απεικόνιση και επιλέγει τη συμβολική αφαίρεση. Ένα πεδίο αναμονής, μετακίνησης, μετάβασης. Δεν προαναγγέλλει ιστορίες, αλλά συνθήκες, προετοιμάζει τον αναγνώστη όχι για πλοκή αλλά για εμπειρία. 

Κάθε διήγημα σε τούτη τη συλλογή θα βρει έναν αναγνώστη/αναγνώστρια που θα συγκινήσει, θα ταρακουνήσει, θα νοσταλγήσει από τα παιδικά του χρόνια. Το Τελευταίο δρομολόγιο είναι τελικά ένα βιβλίο που υπερασπίζεται τη μνήμη, την αξιοπρέπεια και την πίστη ότι η λογοτεχνία μπορεί ακόμη να λειτουργεί ως χώρος κατανόησης και ήσυχης αντίστασης. Καλοτάξιδο.