Γράφει: Λεύκη Σαραντινού

Η Ελένη Κιουσέ γεννήθηκε ξημερώματα 29ης Φεβρουαρίου στην Αθήνα. Δίσεκτο έτος και δίσεκτη μέρα. Από μικρή αγαπούσε το γράψιμο – από ημερολόγια, λευκώματα, συνθήματα σε τοίχους, ραβασάκια, μέχρι εκθέσεις και άρθρα σε διάφορα σάιτ. Έχει σπουδάσει στη Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας του ΤΕΙ Αθήνας και μιλάει άπταιστα τρεις γλώσσες. Έχει παρακολουθήσει σεμινάρια δημιουργικής γραφής και επιμέλειας-διόρθωσης, και ασχολείται με τη δημιουργία περιεχομένου για μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Στην ηλικία των σαράντα νόσησε από καρκίνο του μαστού, γεγονός που αποτέλεσε ένα επιπλέον έναυσμα για να πραγματοποιήσει το όνειρό της, να γράψει το δικό της βιβλίο, την «Τσαούσα».

Εδώ στο Bookia, μας μίλησε για το δεύτερο μυθιστόρημά της με τίτλο «Ταραξάκο», μία γοητευτική ιστορία ενηλικίωσης τριών κοριτσιών που μεγαλώνουν στην Αθήνα τη δεκαετία του 1980 και του 1990.

Γιατί γράψατε το «Ταραξάκο» και για ποιον λόγο του δώσατε αυτόν τον, κάπως ασυνήθιστο, είναι η αλήθεια, τίτλο. Πίνετε συχνά κι εσείς ταραξάκο;

Το «Ταραξάκο» γεννήθηκε από την έντονη επιθυμία μου, ανάγκη θα έλεγα, να σκιαγραφήσω τις δεκαετίες που μεγάλωσα και ενηλικιώθηκα, κι αυτές δεν είναι άλλες από τα 80’s και 90’s. Έχω μέσα μου ένα τεράστιο απόθεμα εικόνων από εκείνη την εποχή και ένιωσα πως χρειάζεται να το μοιράσω και μοιραστώ. Ο τίτλος προέκυψε αφότου έμαθα πως ο «κλέφτης», αυτό το μικρό χνουδωτό φυτό που φυσάμε και κάνουμε μια ευχή, λέγεται επιστημονικά ταραξάκο. Διαβάζοντας περισσότερα είδα πως είναι ένα εξαιρετικά ευεργετικό βότανο που βοηθά σε πληθώρα παθήσεων. Η αλήθεια είναι πως παρόλο που λατρεύω να πίνω βότανα δεν έχω ποτέ μου δοκιμάσει ταραξάκο σε αντίθεση με τις ηρωίδες μου…

Θα ήθελε να μας διαχωρίσετε τον μύθο από την πραγματικότητα στο βιβλίο-όσο γίνεται. Περιέχει πολλές αυτοβιογραφικές πινελιές;

Στα βιβλία μου οδηγούμαι να πλέκω την πραγματικότητα με τη μυθοπλασία. Έτσι, οι περισσότερες ιστορίες που περιλαμβάνονται στο «Ταραξάκο» εμπεριέχουν και τα δύο. 

Ωστόσο, εκτός από τις εικόνες, τις μουσικές και τις μυρωδιές θα μπορούσα να πω πως είμαι τυχερή που δεν έχω ζήσει την παθογένεια που περιγράφεται στις σελίδες του. 

Στο βιβλίο σας παρουσιάζεται έναν συγκινητικό δεσμό, εκείνον της μικρής Ειρήνης και της Αφροδίτης, της μαμάς της φίλης της της Τρισεύγενης. Γιατί η Αφροδίτη είναι μία τόσο ξεχωριστή μητέρα και τόσο μπροστά από την εποχή της;

Στο μυαλό μας όταν ακούμε για μια μητέρα στην 1980-1990 εποχή κατά κύριο λόγο έχουμε μια νοικοκυρά, μια Μαίρη Παναγιωταρά. Μια γυναίκα ταλαιπωρημένη που η μέρα δεν χωράει τις αμέτρητες δουλειές που καλείται να φέρει εις πέρας. Οι πατεράδες συνήθως δούλευαν πολύ, έφερναν τα χρήματα στο σπίτι, αλλά δεν είχαν ιδέα πώς ν’ αλλάξουν μια πάνα ή πόσο να ζεστάνουν το γάλα του μωρού. Η κυρία Αφροδίτη ήταν μια μάνα που ξεχώριζε απ’ τον σωρό. Πήγαινε κόντρα στην κλασική φιγούρα της ταλαιπωρημένης μητέρας, δεν ήταν καθόλου επιφανειακή, είχε έναν συνειδητό γάμο και παρόλες τις αντιξοότητες συνήθιζε να διακωμωδεί την κάθε στιγμή, να ψάχνει και να βρίσκει την θετική πλευρά κάθε κατάστασης. 

Γράφετε σε κάποιο σημείο στο βιβλίο σας: «Αυτό που μας γερνάει δεν είναι ο χρόνος, αλλά ο θάνατος του ενθουσιασμού. Όταν πάψεις να εντυπωσιάζεσαι, όταν όλα σου φαίνονται ίδια, όταν σε καταβάλλουν η ρουτίνα και η ανία, αδυνατείς να αντικρίσεις τα πραγματικά χρώματα της ζωής». Γιατί πιστεύετε ότι συμβαίνει αυτό; Και πως μπορούμε να διατηρήσουμε τη σπίθα του ενθουσιασμού μέσα μας αλώβητη όσο μεγαλώνουμε;

 Η ρουτίνα και η ανία λειτουργούν σαν ένας μηχανισμός που μας επιβάλλει να βλέπουμε τον κόσμο μουντό και αδιάφορο, χάνοντας τα πραγματικά χρώματα της ζωής. Πιστεύω πως για να κρατήσουμε τη σπίθα του ενθουσιασμού αλώβητη, χρειάζεται να εξασκηθούμε σε αυτό που ονομάζουμε «το βλέμμα του παιδιού» ή του καλλιτέχνη. Να αρνούμαστε να θεωρήσουμε οτιδήποτε δεδομένο και να παραμένουμε συνειδητά ανοιχτοί στο να συγκινηθούμε, να εκπλαγούμε και να ανακαλύψουμε ξανά το αναπάντεχο στην καθημερινότητά μας. Αυτή η εσωτερική περιέργεια και η δίψα για δημιουργία είναι το μόνο αληθινό αντίδοτο στον χρόνο.

Σε ό,τι αφορά το θέμα της γυναικείας κακοποίησης, ένα θέμα που θίγεται ακροθιγώς στο βιβλίο σας, πιστεύετε ότι τα πράγματα ήταν τότε, στο τέλος του εικοστού αιώνα, χειρότερα για τις γυναίκες ή σήμερα; Θεωρείτε, δηλαδή, ότι το φαινόμενο έχει διογκωθεί σήμερα ή ότι, αντίθετα, έχει μειωθεί;

Θέλω να πιστεύω πως δεν έχει διογκωθεί απλώς στο σήμερα έχουμε πολλά και διαφορετικά κανάλια ενημέρωσης για ό,τι συμβαίνει. Τότε ένα ακραίο φαινόμενο κακοποίησης ίσως να το διάβαζες στην εφημερίδα ή να το έβλεπες στα λιγοστά κανάλια στην τηλεόραση. Σήμερα οι φωνές έχουν πληθύνει και τα μάτια-αυτιά αντίστοιχα. Στο τέλος του εικοστού αιώνα, η γυναικεία κακοποίηση ήταν εξίσου σκληρή, ίσως και χειρότερη, διότι καλυπτόταν από ένα βαρύ πέπλο σιωπής, κοινωνικής ανοχής και ντροπής· θεωρούνταν συχνά ένα «ιδιωτικό πρόβλημα» κλεισμένο στους τέσσερις τοίχους. Σήμερα, η βία δεν έχει μειωθεί, όμως η κοινωνία αρνείται πλέον να στρέψει το βλέμμα αλλού. Τα θύματα βρίσκουν το θάρρος να μιλήσουν, οι λέξεις μας έχουν γίνει πιο ακριβείς και η ανάδειξη των περιστατικών μάς κάνει να συνειδητοποιήσουμε την έκταση του προβλήματος, σπάζοντας τον κλοιό της απομόνωσης.

Στο επίκεντρο του βιβλίου σας θέτετε τις ανθρώπινες σχέσεις που είναι πάντοτε εξαιρετικά περίπλοκες. Τελικά αλλάζει ο άνθρωπος ή είναι μάταιο να διατηρούμε αυτή την ελπίδα για το έτερόν μας ήμισυ, τους συγγενείς και τους φίλους μας;

Πιστεύω ότι ο άνθρωπος αλλάζει, ίσως και δραματικά, αλλά μόνο όταν το επιλέξει ο ίδιος και ποτέ επειδή του το επιβάλλουμε εμείς. Η ελπίδα ότι θα αλλάξουμε τον σύντροφό μας, έναν συγγενή ή έναν φίλο είναι πράγματι μάταιη και συχνά οδηγεί στην απογοήτευση. Οι άνθρωποι μεταμορφώνονται ουσιαστικά μόνο μέσα από τα δικά τους βιώματα, την συνεχή ψυχοθεραπεία, τα τραύματα ή τις μεγάλες τους συνειδητοποιήσεις. Στις ανθρώπινες σχέσεις, η πραγματική ωριμότητα δεν κρύβεται στην προσμονή μιας αλλαγής, αλλά στην αποδοχή του άλλου γι' αυτό που είναι ή στην απόφαση να απομακρυνθούμε αν αυτό που είναι μας πληγώνει ή δεν ταιριάζει σ’ αυτό που εμείς θα θέλαμε.

Λέτε κάπου στο μυθιστόρημά σας: «Αυτός ο προστατευτικός μανδύας με τον οποίο μας κουκούλωναν οι γονείς μας τότε ήταν, πιστεύω τώρα πια, ό,τι  χειρότερο μπορείς να κάνεις σ’ ένα παιδί. Του στερείς την ικανότητα να μπορεί αύριο μεθαύριο να αντιμετωπίσει μόνο του τις δυσκολίες που θα βρεθούν μπροστά του». Πιστεύετε ότι είναι λάθος να κρύβουν οι γονείς τα άσχημα νέα από τα παιδιά τους; Πρέπει πάντοτε να τους λέμε την αλήθεια όσο σκληρή κι αν είναι αυτή;

Η υπερπροστασία, ακόμα και όταν πηγάζει από καθαρή αγάπη, συχνά λειτουργεί ως τροχοπέδη για τη συναισθηματική ωριμότητα ενός παιδιού. Δεν θεωρώ ότι πρέπει να βομβαρδίζουμε τα παιδιά με ωμές αλήθειες που δεν μπορούν να διαχειριστούν, αλλά το να τους κρύβουμε συστηματικά κάθε δυσκολία τα αφήνει ανυπεράσπιστα απέναντι στη ζωή. Η αλήθεια πρέπει να λέγεται, αλλά μεταφρασμένη στη γλώσσα της ηλικίας τους, με ενσυναίσθηση, ευαισθησία και, κυρίως, με ένα αίσθημα ασφάλειας. Το ζητούμενο δεν είναι να στερήσουμε από το παιδί την ξεγνοιασιά του, αλλά να του μάθουμε ότι τα άσχημα νέα είναι μέρος της πραγματικότητας και ότι διαθέτει τη δύναμη να τα αντιμετωπίσει.

Κάποιες από τις ηρωίδες σας στο βιβλίο αντιμετωπίζουν ψυχολογικά προβλήματα. Θεωρείτε ότι είναι ο ψυχολόγος και η φαρμακευτική αγωγή συχνό φαινόμενο στις μέρες μας εξίσου για γυναίκες και άνδρες; Θεωρείτε ότι οι γυναίκες είναι πιο ευάλωτες ψυχολογικά από τους άνδρες;

Η προσφυγή σε ψυχολόγους και, όπου χρειάζεται, σε φαρμακευτική αγωγή είναι πλέον ένα πολύ συχνό φαινόμενο, καθώς η εποχή μας έχει απενοχοποιήσει σε μεγάλο βαθμό τη φροντίδα της ψυχικής υγείας. Αυτή η ανάγκη μας αφορά εξίσου όλους, καθώς οι πιέσεις της καθημερινότητας και τα τραύματα του παρελθόντος δεν κάνουν διακρίσεις φύλου. Δεν θεωρώ ότι οι γυναίκες είναι πιο ευάλωτες ψυχολογικά· είναι, όμως, αποδεδειγμένα πιο ανοιχτές στο να αναγνωρίσουν το πρόβλημα, να μιλήσουν γι' αυτό και να αναζητήσουν στήριξη. Οι άνδρες, εγκλωβισμένοι συχνά σε παλιά, βαθιά ριζωμένα στερεότυπα που θέλουν το ανδρικό φύλο άτρωτο, τείνουν να αποσιωπούν ή να καταπιέζουν τα ψυχολογικά τους προβλήματα, γεγονός που τους καθιστά εξαιρετικά ευάλωτους στην εσωτερική κατάρρευση.

Εν τέλει, ποιο είναι το μήνυμα που θέλετε να περάσετε στους αναγνώστες σας με το «Ταραξάκο»;

Η απάντηση σ’ αυτήν την ερώτηση θα μπορούσε να πιάσει σελίδες. Θα διαλέξω λοιπόν ένα απ’ όλα τα μηνύματα: οι άνθρωποι κρύβουμε μέσα μας μια απίστευτη δύναμη αναγέννησης. Όσα τραύματα, απώλειες ή κακοποιητικές συμπεριφορές κι αν αντιμετωπίσουμε, πάντα υπάρχει η επιλογή να σπάσουμε τη σιωπή μας, να γιατρέψουμε τις πληγές μας και να ξαναβρούμε τον εαυτό μας μέσα ζώντας και αποδεχόμενοι τον πόνο και τους «αποχωρισμούς» μας. Το «Ταραξάκο» είναι ένας ύμνος στη γυναικεία ανθεκτικότητα, στη δύναμη της φιλίας και, κυρίως, στην ελπίδα ότι ποτέ δεν είναι αργά για να διεκδικήσουμε τη ζωή που πάντα θέλαμε να έχουμε…