Γράφει: Λεύκη Σαραντινού

O Μιχάλης Σκολιανός γεννήθηκε στο Μάντσεστερ του Κονέκτικατ, στις ΗΠΑ. Μεγάλωσε και ζει στη Θεσσαλονίκη. Είναι διδάκτωρ της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου στην Κοινωνιολογία του Δικαίου. Από τον Οκτώβριο του 2016 εργάζεται ως επιστημονικός συνεργάτης - καθηγητής στην Ακαδημία Εμπορικού Ναυτικού στη Ν. Μηχανιώνα. Από τον Οκτώβριο του 2021 είναι επικεφαλής του προγράμματος της Νομικής στο Μητροπολιτικό Κολέγιο στη Θεσσαλονίκη. Η διδακτορική του διατριβή Εξελικτισμός και Σχετικισμός στο Δίκαιο. Διάλογος μεταξύ φυσικού και θετικού δικαίου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Σάκκουλα (2016). Άρθρα του έχουν δημοσιευθεί στην ιστοσελίδα huffingtonpost.gr. Έχει εκδώσει τις νουβέλες Μ (Σαιξπηρικόν 2016) και Στο κεφάλι μου (Βακχικόν 2021). Το μυθιστόρημά του Αδιέξοδο κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη το 2018 και επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν. Στο Bookia μας μίλησε για το τελευταίο του πόνημα, την υπαρξιακή νουβέλα «Ελευθερία».

Πώς και αποφασίσατε να γράψετε μία νουβέλα η οποία απευθύνεται κατά κύριο λόγο σε γυναίκες; Ποιο ήταν το βασικό κίνητρο;

Νομίζω δεν υπάρχουν βιβλία και γενικότερα έργα τέχνης που αφορούν ένα από τα δύο φύλα. Η λογοτεχνία και η τέχνη γενικότερα έχει να κάνει με τον άνθρωπο συνολικά. Το κίνητρο μου σχετικά με το συγκεκριμένο βιβλίο, όπως γράφω και στο οπισθόφυλλο ήταν να κάνω ένα σχόλιο για την πατριαρχία και πώς αυτή ως απότοκο των κυρίαρχων, εξουσιαστικών, κοινωνικών δομών διαβρώνει τις σχέσεις των μελών μιας κοινωνίας.

Η Ελευθερία μεγαλώνει πιστεύοντας ότι το πρωταρχικό μέλημα όλων των γυναικών είναι να αρέσουν στους άνδρες και να κάνουν το παν για να τους γοητεύσουν. Βασική υπεύθυνη για αυτό είναι η μητέρα της. Πιστεύετε ότι υπάρχουν σήμερα μανάδες που μεγαλώνουν με αυτόν τον τρόπο τα κορίτσια τους; Και ποιες είναι οι συνέπειες από μία τέτοια ανατροφή;

Ναι, θεωρώ ότι υπάρχουν μανάδες που μεγαλώνουν τα κορίτσια τους με αυτόν τον τρόπο. Έχει να κάνει με τις κυρίαρχες κοινωνικές δόμες και πως αυτές (συ)διαμορφώνουν συγκεκριμένες αντιλήψεις και πεποιθήσεις οι οποίες αναπαράγονται από γενιά σε γενιά. Αυτές οι αντιλήψεις με τον χρόνο έχουν παγιωθεί και ριζωθεί σε τόσο μεγάλο βαθμό σε μια μερίδα του πληθυσμού που συνιστούν πλέον δομικό στοιχείο της ταυτότητας τους. 

Οι συνέπειες δεν είναι πάντα τόσο ορατές και δραματικές όπως στο βιβλίο. Παγιώνουν όμως μια κατάσταση που σε κοινωνικό επίπεδο προκαλεί σημαντικές ανισορροπίες.

«Μόνο ελεύθερη δεν είσαι. Ετεροπροσδιορίζεσαι από τους άνδρες και από την εικόνα που έχουν αυτοί για εσένα ή πιστεύεις ότι έχουν». Αυτό λέει ο Γιάννης στην Ελευθερία κάποια στιγμή στο βιβλίο, κάτι που είναι μία μεγάλη αλήθεια. Τελικά οι γυναίκες αυτές θεωρείτε ότι δεν αγαπούν πραγματικά τον εαυτό τους;

Δεν μπορώ να μιλήσω για τις γυναίκες συνολικά. Αυτό είναι μια γενίκευση που οδηγεί σε υπεραπλούστευση. Κάθε γυναίκα ή ακριβέστερα κάθε ανθρώπινη ύπαρξη είναι μοναδική και ξεχωριστή περίπτωση.

Σίγουρα, όμως υπάρχουν γυναίκες που εξαιτίας των κυρίαρχων εξουσιαστικών δομών έχουν μάθει να προσδιορίζουν και εν τέλει να εξαρτούν την ύπαρξη τους μέσα από αυτό που νομίζουν ότι επιθυμούν και θέλουν οι άνδρες. Και αυτή η αντίληψη είναι τόσο βαθιά ριζωμένη μέσα τους που συνιστά στοιχείο της ταυτότητας τους. Μάλιστα, όταν και αν έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν έναν άλλο άνθρωπο που θα τους φερθεί με πραγματικό σεβασμό όπως αρμόζει σε κάθε ανθρώπινη ύπαρξη  συνήθως αντιδρούν έντονα γιατί συνειδητοποιούν τη στρέβλωση και το τραύμα μέσα στο οποίο έχουν μεγαλώσει.

Ο Γιάννης είναι μία προειδοποίηση στη ζωή της Ελευθερίας για τη λανθασμένη ζωή που κάνει. Εκείνη, όμως, επιλέγει να την αγνοήσει. Γιατί;

Υποδηλώνεται και μέσα στο βιβλίο. Νιώθει κατώτερη και αισθάνεται ότι δεν της αξίζει πραγματικά να αγαπηθεί και να της φέρονται με σεβασμό. Όλη της τη ζωή έχει μεγαλώσει και έχει συνθέσει την ταυτότητα της βασιζόμενη στην εικόνα της και σε αυτό που αυτή πιστεύει ότι είναι «ελκυστικό για τους άνδρες». Όταν επιτέλους ένας άνθρωπος της φέρεται πραγματικά με σεβασμό και ως μια ολοκληρωμένη ανθρώπινη ύπαρξη και όχι ως ένα αντικείμενο ικανοποίησης ακουσίως τής αποκαλύπτει και την κάνει να κοιτάξει κατάματα την τραυματική κατάσταση μέσω της οποίας απέκτησε διαμορφώθηκε η εικόνα και η αίσθηση για τον εαυτό της και αυτό δεν το αντέχει. 

Η Ελευθερία πηγαίνει με όποιον θέλει και διαθέτει το σώμα της όποτε και σε όποιον θέλει. Γιατί δεν είναι πραγματικά ελεύθερη; Και, κυρίως, γιατί είναι μόνη της στην πραγματικότητα;

Δεν είναι πραγματικά ελεύθερη γιατί όπως της αναφέρει και ο Γιάννης ετεροπροσδιορίζεται. Δομεί και εξαρτά την ταυτότητα της και την αίσθηση εαυτού μέσα από τη ματιά των ανδρών. Δεν ορίζει πραγματικά τη ζωή της με τους δικούς της όρους, όσο και αν θέλει να το πιστεύει η ίδια. 

Σύμφωνα με τους ερευνητές ξεκινήσαμε από μητριαρχία στις κοινωνίες μας κατά την προϊστορική εποχή και τελικά καταλήξαμε στην πατριαρχία μετά από παραχωρήσεις που κάναμε εμείς οι ίδιες οι γυναίκες στους άνδρες. Θεωρείτε ότι βγήκαν μονάχα χαμένες οι γυναίκες από όλο αυτό; Δεν κέρδισαν τίποτε;

Οι άνθρωποι ανεξαρτήτως φύλου και γενικότερα ταυτοτικών χαρακτηριστικών θα πρέπει να ζουν σε ένα περιβάλλον ολοκληρωμένης ισότητας η οποία συνιστά αναγκαία και προϋπόθεση και όρο για την πραγματική ελευθερία.

Ένας άνδρας που μεγαλώνει με βία στο σπίτι του, πιστεύετε ότι θα χρησιμοποιεί και ο ίδιος βία όταν μεγαλώσει; Είναι κανόνας αυτό;

Όχι δεν είναι απόλυτο. Ωστόσο, όλες οι μελέτες βασιζόμενες στη βιωμένη πραγματικότητα καταδεικνύουν ότι ένας άνδρας ο οποίος έχει μεγαλώσει μέσα σε έναν κύκλο βίας στερούμενος την αγάπη έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να αναπαραγάγει όλη αυτή τη βία από έναν άνδρα που μεγάλωσε σε ένα υγιές περιβάλλον με αγάπη. Βέβαια σε αυτή τη ζωή τίποτα δεν είναι απόλυτο

Τελικά ποιο είναι το μήνυμα που θέλετε να στείλετε στις γυναίκες με τη νουβέλα σας αυτή;

Δεν έχει ένα συγκεκριμένο μήνυμα που απευθύνεται μόνο στις γυναίκες. Το βιβλίο έχει να κάνει με το πώς ορίζουμε τον εαυτό μας και πώς πολλές φορές  έχουμε την αυταπάτη ότι είμαστε ανεξάρτητοι και ελεύθεροι ενώ ουσιαστικά μόνο έτσι δεν είναι.