Γράφει: Παναγιώτης Σιδηρόπουλος
Με αφορμή τον Μήνα Υπερηφάνειας, το PEN Greece, δείχνοντας την προσήλωσή του στην προάσπιση της ελευθερίας του λόγου και την αταλάντευτη αλληλεγγύη και στήριξη όλων των συγγραφέων, ποιητών, και δημοσιογράφων, ανεξαρτήτως ταυτότητας φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού, δημοσιεύει μεταφρασμένο στα ελληνικά το Ψήφισμα του PEN International για τη Δικαιοσύνη ως προς την Ποικιλομορφία Φύλου, όπως προτάθηκε από την Επιτροπή Γυναικών Συγγραφέων του PEN International, και υιοθετήθηκε από τη Συνέλευση των Εκπροσώπων του PEN International στο 91ο Συνέδριο στην Κρακοβία της Πολωνίας, 2-5 Σεπτεμβρίου 2025.
Ψήφισμα του PEN International για τη Δικαιοσύνη ως προς την Ποικιλομορφία Φύλου
Όπως υιοθετήθηκε από τη Συνέλευση των Εκπροσώπων του PEN International στο 91ο Συνέδριο στην Κρακοβία της Πολωνίας, 2-5 Σεπτεμβρίου 2025
Πρόλογος
Το PEN International, με οδηγό το Καταστατικό του και τη δέσμευσή μας για την υπεράσπιση της ελευθερίας της έκφρασης, διαβεβαιώνει την άνευ όρων ανάγκη για τον σεβασμό, την προστασία, και την υπεράσπιση αυτού του δικαιώματος για όλους τους ανθρώπους, ανεξαρτήτως σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας φύλου, ή έκφρασης. Υπό το φως της αυξανόμενης παγκόσμιας επιθετικότητας προς φυλοδιαφορετικά ή διεμφυλικά άτομα, και σε ευθυγράμμιση με την ατζέντα Γυναίκες, Ειρήνη και Ασφάλεια η οποία έχει θεσπιστεί σύμφωνα με την Απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών υπ’ αριθ. 1325, το παρόν ψήφισμα διαβεβαιώνει για την αταλάντευτη στήριξη του PEN στην προστασία των δικαιωμάτων, της αξιοπρέπειας, και της δημιουργικής ελευθερίας των ατόμων ΛΟΑΤΚΙ+, ειδικά σε καταστάσεις σύρραξης, εκτοπισμού, και καταπίεσης.
Πλαίσιο
ΤΟ ΤΟΠΙΟ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ
Πολλές κυβερνήσεις σε όλον τον κόσμο προσδιορίζουν το φύλο, ή έχουν μετατοπιστεί ώστε να επαναπροσδιορίσουν το φύλο, ως αυστηρά αρσενικό ή θηλυκό και σταθερό από τη γέννηση, υπονομεύοντας την προστασία για διεμφυλικά ή φυλοδιαφορετικά άτομα. Επιπροσθέτως, το τοπίο των δικαιωμάτων των γυναικών σε όλον τον κόσμο γίνεται όλο και πιο ζοφερό. Δικαστικές αποφάσεις που προσδιορίζουν τη γυναικεία ταυτότητα στενά μέσω του βιολογικού ντετερμινισμού, όπως σε πρόσφατες αποφάσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ουγγαρία, και το Ηνωμένο Βασίλειο, στερούν από τα φυλοδιαφορετικά άτομα βασική νομική αναγνώριση, παρότι συχνά παρουσιάζονται ως προσπάθειες “να προστατευτούν τα δικαιώματα των γυναικών”. Τέτοιες αποφάσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν αντιθέτως ώστε να στρέψουν φεμινιστική γλώσσα κατά ήδη ευάλωτων κοινοτήτων και να υπονομεύσουν τόσο τα δικαιώματα των τρανς όσο και τους ευρύτερους στόχους της έμφυλης δικαιοσύνης.
Για παράδειγμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες, ιστορικά ένας φάρος ελευθερίας, έχει βιώσει σημαντικές και γρήγορες αλλαγές από το 2022, που σημαδεύονται από απότομες αναστροφές πολιτικών από τις κυβερνήσεις και μια δημόσια συζήτηση εξαιρετικά πολωμένη. Η πρωτοβουλίες για διαφορετικότητα, ισότιμη μεταχείριση, και συμπερίληψη, ιδίως αυτές που που ωφελούν γυναίκες μη λευκές και άτομα ΛΟΑΤΚΙ+, στοχοποιούνται προς εξάλειψη στις Ηνωμένες Πολιτείες, τόσο στο εσωτερικό όσο και σε προσπάθειες στην εξωτερική τους πολιτική.
Τόσο σε δημοκρατικά όσο και σε αυταρχικά κράτη, οι απαγορεύσεις σε υγειονομική περίθαλψη για διόρθωση φύλου, εκπαίδευση, και νομική αναγνώριση πληθαίνουν. Αυξανόμενα επίπεδα παραπληροφόρησης, ρητορικής μίσους, και ακόμα και σωματικής βίας στοχεύουν δυσανάλογα διεμφυλικά και μη δυαδικά άτομα.
Σε περιοχές που έχουν επηρεαστεί από συρράξεις και πολιτική αστάθεια, τα φυλοδιαφορετικά άτομα αντιμετωπίζουν αυξανόμενο κίνδυνο βίας, εκτοπισμού, και αποκλεισμού από τα συστήματα ανθρωπιστικής βοήθειας. Οι τρανς γυναίκες, ιδίως, συχνά βρίσκονται αντιμέτωπες με άρνηση πρόσβασεις σε έμφυλες υπηρεσίες ή κατηγοριοποιούνται λανθασμένα με τρόπους που διακυβεύουν την ασφάλειά τους.
Η ελευθερία της έκφρασης και η ΛΟΑΤΚΙ+ και φυλοδιαφορετική κοινότητα
Η ελευθερία της έκφρασης συμπεριλαμβάνει το δικαίωμα αυτοπροσδιορισμού, το δικαίωμα να αφηγείται κανείς τη δική του εμπειρία, και να συμμετέχει πλήρως στον δημόσιο διάλογο ανεξαρτήτως της ταυτότητας φύλου. Οι συγγραφείς, ποιητές, δημοσιογράφοι, και καλλιτέχνες ΛΟΑΤΚΙ+ έχουν βρεθεί συχνά στην πρωτοπορία κινημάτων για απελευθέρωση, ισότιμη μεταχείριση, και ειρήνη, συχνά με τεράστιο προσωπικό ρίσκο.
Σε ζώνες συρράξεων, τα τρανς άτομα συχνά γίνονται στόχος για βία από το κράτος και όχι μόνο, φιμώνονται από τη λογοκρισία, και αποκλείονται από τις διαδικασίες ειρήνευσης. Σύμφωνα με μια αναφορά από το 2012 του OutRight International, τα διεμφυλικά άτομα σε ένοπλη σύρραξη είναι εξαιρετικά ευάλωτα, αντιμετωπίζοντας μεταξύ άλλων “στοχευμένες δολοφονίες, σεξουαλική βία, και συστημική διαγραφή στις διαδικασίες για την οικοδόμηση της ειρήνης”. Συνεπώς, η απουσία τους από τα μέσα ενημέρωσης και τα λογοτεχνικά τοπία είναι αποτέλεσμα δομικού και πολιτικού αποκλεισμού.
Εκεί που εξαλείφονται οι διεμφυλικές φωνές, η κοινωνία φτωχαίνει. Οι λογοτεχνικές και δημοσιογραφικές συνεισφορές των φυλο-διαφορετικών ατόμων είναι απαραίτητες για τον εμπλουτισμό της δημόσιας συζήτησης. Εξ ορισμού, είναι από τα πρώτα που θα εκθέσουν την αδικία, θα αμφισβητήσουν την εξουσία, και θα προσφέρουν μεταμορφωτικά οράματα δικαιοσύνης, ειρήνης, και ισότητας.
Οι δεσμεύσεις μας
Το PEN International διαβεβαιώνει ότι:
1. Τα ΛΟΑΤΚΙ+, διεμφυλικά, και φυλοδιαφορετικά άτομα δικαιούνται πλήρη προστασία στο δικαίωμα της ελευθερίας έκφρασης, όπως αναφέρεται στο Άρθρο 19 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, του Διεθνούς Συμφώνου για Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα, και στις διεθνώς αναγνωρισμένες προδιαγραφές για τα δικαιώματα που συνδέονται με την ταυτότητα φύλου.
2. Η ελευθερία της έκφρασης δεν μπορεί να διαχωριστεί από την έμφυλη δικαιοσύνη. Η λογοκρισία, η δίωξη, και ο αποκλεισμών των διεμφυλικών φωνών είναι μορφές δομικής βίας που απαραβιάζει τόσο το δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όσο και τη δέσμευση της ατζέντας Γυναίκες, Ειρήνη, Ασφάλεια του ΟΗΕ για συμπεριληπτική συμμετοχή στην ειρήνη και τη δημόσια ζωή.
3. Η ατζέντα του PEN International πρέπει να διευρυνθεί ώστε να προστατεύει όλους τους ΛΟΑΤΚΙ+ συγγραφείς που επηρεάζονται από συρράξεις, εκτοπισμό, και κρατική καταπίεση. Αυτό συμπεριλαμβάνει πρόσβαση σε ασφαλείς πλατφόρμες για έκφραση, πολιτισμικά κατάλληλη ανθρωπιστική βοήθεια, και ουσιαστική συμμετοχή στις διαδικασίες οικοδόμησης ειρήνης.
4. Το PEN International αναγνωρίζει τους κινδύνους που συνεπάγεται για πολλά κέντρα PEN η στήριξη αυτού του ψηφίσματος. Ενθαρρύνουμε τα κέντρα PEN να αναζητούν τρόπους για την ασφαλή στήριξη των ΛΟΑΤΚΙ+, διεμφυλικών, και φυλοδιαφορετικών συγγραφέων, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές συνθήκες που επικρατούν στη δική τους χώρα. Αυτό συμπεριλαμβάνει την προσφορά φιλοξενίας, μετάφρασης, επείγουσας στήριξης, και ευκαιριών για έκδοση των έργων τους.
5. Το PEN International θα εργαστεί με διεθνείς εταίρους σχετικά με την παρακολούθηση κι αναφορά παραβιάσεων της ελευθερίας της έκφρασης που επηρεάζουν τις ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητες, συμπεριλαμβανομένων περιοχών εύθραυστων και εμπόλεμων, και θα συνηγορήσει για αλλαγές πολιτικής που αντικατοπτρίζουν την αλληλεξάρτηση της ταυτότητας φύλου, του σεξουαλικού προσανατολισμού, της ειρήνης, και της έκφρασης.
Συμπέρασμα
Η δραστηριότητα του PEN βασίζεται στα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα, όχι σε κάποια συγκεκριμένη πολιτική ιδεολογία. Αυτό το ψήφισμα είναι βαθιά ριζωμένο στις θεμελιώδεις αρχές της ελευθερίας, της δικαιοσύνης, και της ισότιμης πρόσβασης στη λογοτεχνική και δημιουργική έκφραση.
Σε μια εποχή που τα διεμφυλικά δικαιώματα περιορίζονται υπό το πρόσχημα της πολιτισμικής ή νομικής ουδετερότητας, το PEN International στέκεται αταλάντευτα αλληλέγγυο με τους ΛΟΑΤΚΙ+, διεμφυλικούς, και φυλοδιαφορετικούς συγγραφείς σε όλον τον κόσμο.
Η αληθινή ελευθερία της έκφρασης είναι δυνατή μόνο όταν όλες οι φωνές, ιδίως οι περιθωριοποιημένες, μπορούν να μιλήσουν, να ακουστούν, και να ζήσουν χωρίς φόβο.
Καλούμε όλα τα κέντρα μέλη μας, τους συμμάχους της κοινωνίας των πολιτών, και τους διεθνείς θεσμούς να αναγνωρίσουν ότι τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+, διεμφυλικών και φυλοδιαφορετικών ατόμων δεν είναι ένα δευτερεύον μέλημα, αλλά απαραίτητα για το μέλλον της “μιας ανθρωπότητας που ζει με ειρήνη και ισότητα σε έναν κόσμο”.
Παραπομπές:
Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών (1948). Διαθέσιμο στον σύνδεσμο: https://www.ohchr.org/en/
Οι Αρχές της Γιογκαχάρτα του Συμβουλίου των Ηνωμένων Εθνών (2007): Αρχές για την εφαρμογή του διεθνού δικαίου των ανθρώπινων δικαιωμάτων σε σχέση με τον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου. Διαθέσιμο (στα αγγλικά) στον σύνδεσμο: https://yogyakartaprinciples.
Γυναίκες - Ηνωμένα Έθνη (2022) Μια φεμινιστική ατζέντα για την Ειρήνη και την Ασφάλεια. Όργανο των Ηνωμένων Εθνών για την Ισότητα των Φύλων και την Ενδυνάμωση των Γυναικών. Διαθέσιμο (στα αγγλικά) στον σύνδεσμο: https://www.unwomen.org/en/
Ψήφισμα υπ’ αριθ. 1325 (2000) του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με τις Γυναίκες, την Ειρήνη και την Ασφάλεια, S/RES/1325. Διαθέσιμο (στα αγγλικά) στον σύνδεσμο: https://documents-dds-ny.un.
Μετάφραση στα ελληνικά από το αγγλικό πρωτότυπο που είναι διαθέσιμο εδώ: https://www.pen-international.
Σωτηρία Γεωργαντή, Η Εκπρόσωπος του PEN Greece για τις Γυναίκες Συγγραφείς, Μέλος του Advisory Board της Επιτροπής Γυναικών Συγγραφέων του PEN International
Πρόσκληση φίλων