Γράφει: Λεύκη Σαραντινού

Ο Βάιος Κουκκόνης γεννήθηκε στα Τρίκαλα Θεσσαλίας, όπου πέρασε τα παιδικά και μαθητικά του χρόνια. Σπούδασε Μοριακή Βιολογία-Βιοχημεία, ενώ από το 2018 είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην εξωσωματική γονιμοποίηση. Τα τελευταία χρόνια εργάζεται ως εκπαιδευτικός στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Λατρεύει τη γυμναστική και τα ταξίδια. Απεχθάνεται την έλλειψη σεβασμού και την αγένεια.

Τα μυθιστορήματα «Μόνος μαζί σου» και «Θα σε καλύψω» εκδόθηκαν από τις Εκδόσεις Μιχάλης Σιδέρης το 2021 και 2022 αντίστοιχα. Το 2024 ακολούθησε το αστυνομικό μυθιστόρημα «Κυνήγι τρούφας» το οποίο κυκλοφορεί μαζί με το «Με βαριά ανάσα» από τις εκδόσεις Πνοή. Στο Bookia μας μίλησε για το νέο του μυθιστόρημα εποχής, με τίτλο «Με βαριά ανάσα».

Κύριε Κουκκόνη, πώς και αποφασίσατε να καταπιαστείτε με το συγκεκριμένο θέμα; Σας συνδέει  κάτι με τα Χάνια του Πηλίου, όπου ιδρύθηκε το 1909 το σανατόριο για τους φυματικούς από τον γιατρό Γεώργιο Καραμάνη;

Όχι, δεν με συνδέει κάτι προσωπικό με τα Χάνια του Πηλίου ή το σανατόριο, εκεί όπου κάποτε οι φυματικοί αναζητούσαν ανάσα μέσα στην ομίχλη του βουνού. Όμως, κάπου βαθιά, ενδόμυχα, μπορεί να λειτούργησε μία μυστική συγγένεια. Επειδή κατάγομαι και εγώ από τη Θεσσαλία να αισθάνθηκα πως οι ιστορίες εκείνου του τόπου είχαν κάτι να μου πουν. Η αλήθεια είναι πως μου αρέσει να αναζητώ ιστορίες και αφανείς αφηγήσεις που περιμένουν υπομονετικά κάποιον να τις ακούσει. Κάθε φορά που τις ανακαλύπτω, ανοίγει μπροστά μου ένας νέος κόσμος. Μαθαίνω για γεγονότα που αγνοούσα, για ζωές που άφησαν πίσω τους ένα αχνό, αλλά ανθεκτικό αποτύπωμα. Έτσι άρχισα να ξετυλίγω το νήμα του γιατρού Καραμάνη, όχι τόσο για να αναπαραστήσω την ιστορία του, αλλά για να αγγίξω την ψυχή ενός ανθρώπου που αντιστάθηκε στην αρρώστια με την πίστη του στην επιστήμη και τον άνθρωπο.

Γιατί επιλέξατε να αλλάξετε το όνομα του γιατρού σε Αλέξανδρο Πατραμάνη; Η προσωπική του ζωή στο μυθιστόρημα κατά πόσο διαφέρει από εκείνη του αληθινού γιατρού; Είχε πράγματι μία πρώην μουσουλμάνα δίπλα του ως βοηθό;

Η αλλαγή του ονόματος ήταν μια αναγκαία απόσταση ανάμεσα στην ιστορία και τη μυθοπλασία. Δεν ήθελα να γράψω βιογραφία, αλλά να αποδώσω ένα σύμβολο. Τον γιατρό που παλεύει με την ανθρώπινη φθορά, που στέκεται ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο.
Η παρουσία της μουσουλμάνας βοηθού είναι μυθοπλαστική που στηρίζεται σε μια εσωτερική αλήθεια: στην ανάγκη του ανθρώπου να υπερβεί τα όρια, τις διαφορές, τα δόγματα. Ο Πατραμάνης είναι ένας γιατρός που σώζει σώματα, ενώ εκείνη, μέσω του προσωπικού της δράματος, θέλει να σώζει ψυχές. Μαζί προσωποποιούν τη συμφιλίωση.

Στο βιβλίο σας παρουσιάζετε τις συνθήκες νοσηλείας στο σανατόριο στα Χάνια ως πολύ καλύτερες από εκείνες του Νοσοκομείου Σωτηρία στην Αθήνα. Ήταν πράγματι έτσι;

Υπήρχε πράγματι μία χαώδης διαφορά ανάμεσα στα δύο σανατόρια. Το πρώτο, εκείνο του γιατρού Καραμάνη, ιδιωτικό και επιμελώς οργανωμένο, πρόσφερε στους ασθενείς τους όλες τις ανέσεις που μπορούσε να εξασφαλίσει η εποχή. Καθαρό αέρα, ηρεμία, καλό φαγητό, ανθρώπινη φροντίδα. Αντίθετα, το νοσοκομείο «Σωτηρία» αφού πέρασε στα χέρια του κράτους, γνώρισε μία διαφορετική μοίρα. Μετατράπηκε σε χώρο όπου κυριαρχούσε η αταξία, η παρανομία, ακόμα και η πορνεία. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που το αποκαλούσαν με φρίκη το «πεθαμενατζίδικο». Λέξη που την έχω χρησιμοποιήσει και προσωπικά στο βιβλίο. 

Διαβάζοντας τη συγκεκριμένη λέξη αναρίγησα. Συγκλονίστηκα! Όχι μόνο από το βάρος της ιστορίας, αλλά και από τους αναπόφευκτους παραλληλισμούς με τη σημερινή πραγματικότητα. Μπορεί τα δημόσια νοσοκομεία να μην είναι πια άντρα παρανόμων, όμως βρίσκονται σε μία δραματική κατάσταση ανάμεσα στην προσπάθεια και την εγκατάλειψη. Αυτή η ομοιότητα, έστω και αν ανήκει σε άλλες εποχές, σε κάνει να αναρωτιέσαι αν τελικά προχωρήσαμε όσο νομίζουμε.

Πολύ ενδιαφέρουσα ήταν στο βιβλίο σας η απεικόνιση του Ιωάννη Δαμασκηνού. Θα ήθελα να μου φιλοτεχνήσετε εδώ το πορτρέτο του. Τι χαρακτήρας είναι και πώς ακριβώς η παρουσία του βοηθά στην εξέλιξη του μύθου στο βιβλίο σας;

Ο Ιωάννης Δαμασκηνός είναι από εκείνους τους ανθρώπους που έμαθαν από νωρίς να στέκονται στο κέντρο της προσοχής. Τού αρέσει να τον κοιτούν, να τον ακούν, να πιστεύουν σε αυτόν. Όσο περισσότερο το καταφέρνει, τόσο περισσότερο πείθεται και ο ίδιος για την εικόνα που έχει χτίσει γύρω του. Μόνο που η εικόνα αυτή μπορεί να αλλοιωθεί εύκολα. Ο εγωισμός, σιωπηλός αλλά επίμονος, τον τυφλώνει. Δεν είναι σπάνιο φαινόμενο, όταν το αίσθημα της μειονεξίας συναντήσει τον παραγκωνισμό, τότε το μυαλό θολώνει. Η κρίση μπερδεύεται, η ανασφάλεια μεταμφιέζεται σε υπεροψία. Ο Δαμασκηνός δεν διαφέρει πολύ από αυτό. Ο συνδυασμός της γενικότερης ανασφάλειας των κατοίκων με την εγωιστική συμπεριφορά του Δαμασκηνού οδηγεί σε εξελίξεις που απαιτούν από τους ήρωες πυγμή και αποφασιστικότητα ώστε μην  αμφισβητήσουν την ίδια τους την πορεία τελικά.

Εκτός από τον γιατρό Πατραμάνη –δηλαδή τον αληθινό Γεώργιο Καραμάνη– υπάρχουν άλλα αληθινά ιστορικά πρόσωπα στο έργο σας;

Στην αφήγηση, ο απόηχος της ιστορίας δεν λειτουργεί απλώς ως φόντο. Γίνεται αναπόσπαστο κομμάτι του ίδιου του μύθου. Μέσα από τις σελίδες αναδύονται πρόσωπα και γεγονότα πραγματικά που σμίγουν με τη μυθοπλασία σαν να ανήκουν στον ίδιο κόσμο. Ο Βασίλειος Πατρίκιος, ο γιατρός που συμμετείχε στο πρώτο συνέδριο κατά της φυματίωσης. Η γυναίκα που πέθανε χορεύοντας τον τελευταίο της χορό και μέσα από τις σκιές της μνήμης η Άννα Καμπανάρη και ο έρωτάς της με τον Άγγελο Σικελιανό. Όλα αυτά μάς θυμίζουν πως ο έρωτας, η τέχνη και η ιστορία είναι αχώριστα νήματα στο υφάδι του ελληνικού πνεύματος.

Ποια ήταν η επίδραση του σανατορίου στους κατοίκους της περιοχής του Πηλίου; Θεωρείτε ότι οι αντιδράσεις εναντίον του ήταν αναμενόμενες για τους απληροφόρητους, κατά κανόνα, ανθρώπους του λαού σχετικά με το «χτικιό»;

Οι αντιδράσεις ήταν, δυστυχώς, αναμενόμενες. Η φυματίωση τότε ήταν φόβος και στίγμα. Οι κάτοικοι πίστευαν πως θα «μολυνθεί» ο τόπος τους. Το σανατόριο φάνταζε σαν πύλη θανάτου.

Κι όμως, με τον καιρό, ο γιατρός κέρδισε τον σεβασμό τους. Οι άνθρωποι άρχισαν να βλέπουν ότι εκεί επάνω δεν φυτεύονταν μόνο ασθενείς, αλλά και ελπίδες. Το σανατόριο άλλαξε τη συνείδηση του τόπου. Έφερε μια διαφορετική αντίληψη για την αρρώστια και για τη ζωή.

Οριστική θεραπεία για τη φυματίωση δεν υπήρχε εκείνη την εποχή από όσο γνωρίζω. Πόσο πολύ βοηθούσαν έναν άρρωστο οι συνθήκες ζωής στα σανατόρια; 

Πράγματι, πριν από την ανακάλυψη των αντιβιοτικών, η φυματίωση δεν είχε φάρμακο. Όμως τα σανατόρια λειτουργούσαν ως ανάσες ζωής. Ο καθαρός αέρας, η καλή διατροφή, η ξεκούραση και, πάνω απ’ όλα, η ελπίδα ότι κάποιος σε νοιάζεται, έκαναν τη διαφορά.
Δεν θεράπευαν μόνο τα πνευμόνια, αλλά και το πνεύμα. Αυτή την ψυχική ίαση προσπάθησα να αποδώσω στο βιβλίο. Πολλές φορές ο άνθρωπος δεν σώζεται από τη νόσο, αλλά από το φως που βρίσκει μέσα του όσο τη αντιμετωπίζει.

Σας ευχαριστώ θερμά!